نقشهبرداری هوش مصنوعی از مغز موش؛ انقلابی در شناخت ساختار مغز و بیماریهای عصبی
دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو (UCSF) و مؤسسه آلن برای علوم سلولی موفق شدهاند با کمک هوش مصنوعی مدلی پیشرفته از مغز موش تهیه کنند که شامل جزئیاتی بیسابقه از ساختار این اندام حیاتی است. این مدل که از فناوری مشابه سامانههای زبانی پیشرفته مانند ChatGPT بهره میگیرد، توانسته بدون نیاز به حاشیهنویسی و تفسیر انسانی، بیش از ۱,۳۰۰ ناحیه جدید در مغز موش را شناسایی و نقشهبرداری کند.
این پیشرفت علمی گامی بزرگ در جهت درک عملکرد مغز پستانداران و نحوهی تعامل سلولهای عصبی با یکدیگر بهشمار میرود. پیش از این، نقشهبرداری از مغز نیازمند سالها کار دستی، تحلیل دادههای میکروسکوپی و تفسیر نتایج توسط تیمهای بزرگ تحقیقاتی بود. اما اکنون هوش مصنوعی میتواند این فرآیند را در مدت زمان کوتاهی و با دقتی بسیار بالاتر انجام دهد.
محققان در این پروژه از مدلهای یادگیری عمیق (Deep Learning) برای تحلیل دادههای حاصل از هزاران تصویر سهبعدی با وضوح بالا استفاده کردند. این دادهها از برشهای دقیق مغز موش استخراج شده و سپس توسط الگوریتمهای مبتنی بر «یادگیری بدون نظارت» پردازش شدند. نتیجه، ایجاد نقشهای دقیق از ساختارهای عصبی بود که تاکنون از دید پژوهشگران پنهان مانده بودند.
پژوهشگران میگویند این دستاورد نه تنها به درک بهتر عملکرد مغز موش کمک میکند، بلکه میتواند به شناسایی الگوهای مشابه در مغز انسان نیز منجر شود. از آنجایی که مغز موش شباهتهای ژنتیکی و فیزیولوژیکی زیادی با مغز انسان دارد، یافتههای این پروژه میتواند راه را برای درمان بیماریهایی مانند آلزایمر، پارکینسون و اختلالات شناختی هموار کند.
علاوه بر این، این مدل نقشهبرداری میتواند در آینده برای مطالعهی نحوهی رشد مغز، تأثیر داروها بر سلولهای عصبی و حتی بازسازی بافتهای مغزی آسیبدیده مورد استفاده قرار گیرد. تیم تحقیقاتی اعلام کرده که در مرحلهی بعد، قصد دارند از این فناوری برای نقشهبرداری از مغز انسان نیز استفاده کنند تا دادههای دقیقتری دربارهی عملکرد شبکههای عصبی بهدست آورند.
هوش مصنوعی بار دیگر نشان داد که میتواند نه تنها در حوزههای صنعتی و تجاری، بلکه در پیشبرد مرزهای علم و پزشکی نیز نقشی تعیینکننده داشته باشد.