وضعیت ذهنی دگرگون شده (Altered Mental Status – AMS) اصطلاحی کلی است که تغییرات غیرعادی در پاسخ عاطفی، تفکر یا رفتار فرد را توصیف میکند.
به طور معمول، افراد در شیوه تفکر و رفتار خود دارای ثبات هستند. اگر به کسی نزدیک باشید یا زمان زیادی را با او بگذرانید، الگوهای بلندمدتی در نحوه یادگیری، پاسخدهی و تعامل او با جهان پیرامونش مشاهده خواهید کرد.
این الگوها و عادات بلندمدت، بخشی از “وضعیت نرمال” شما را تشکیل میدهند. آنها برای شما عادی بوده و مورد انتظار افرادی هستند که شما را به خوبی میشناسند. وقتی به طور ناگهانی شروع به رفتار، تفکر یا پاسخدهی به شکلی میکنید که برایتان غیرمعمول است، ممکن است در حال تجربه “وضعیت ذهنی دگرگون شده (AMS)” باشید.
- یخزدگی عملکردی (Functional Freeze) : وقتی اضطراب و استرس ما را فلج میکند
- چرا مغز انسان به سمت افراد منفی جذب میشود؟ | نگاهی علمی به “وسوسهی تاریکی ذهن”
وضعیت ذهنی دگرگون شده (AMS) چیست؟
AMS یک اصطلاح گسترده است که تغییر در سطح پایه هوشیاری، توجه، شناخت یا آگاهی شما را توصیف میکند. گاهی اوقات از آن به عنوان “تغییر در وضعیت ذهنی”، “حالت گیجی حاد” یا “نارسایی حاد مغزی” نیز یاد میشود.
پزشکان از AMS برای توصیف یک حالت، قبل از تعیین علت زمینهای استفاده میکنند. این وضعیت یک علامت یا یک مشاهده بالینی است، نه یک تشخیص رسمی.
اگر AMS را تجربه میکنید، به این معنی است که مانند همیشه واکنش، رفتار یا فکر نمیکنید. این صرفاً یک تغییر نظر نیست. AMS یک تغییر غیرمنتظره و مهم از وضعیت نرمال شماست که علت آن مشخص نیست، و ممکن است خودتان متوجه وقوع آن نباشید یا نتوانید افکار و رفتارهای خود را توضیح دهید.
علائم وضعیت ذهنی دگرگون شده چیست؟
AMS یک علامت است و به عنوان یک اصطلاح گسترده، طیفی از تجارب فردی را در بر میگیرد. میتواند تغییرات غیرمعمول در هوشیاری، مانند کما، یا تغییرات در درک واقعیت، مانند توهم را توصیف کند.
AMS میتواند به شکل زیر ظاهر شود:
گیجی عمومی
هذیان (دلیریوم)
زوال عقل (دمانس)
افسردگی
خوابآلودگی بیش از حد (Somnolence)
کژ خلقی (Stupor)
کما
آشفتگی (Agitation)
توهم (Hallucinations)
گفتار نامنظم
باورهای غلط (Delusions)
چه عواملی باعث وضعیت ذهنی دگرگون شده میشوند؟
AMS میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. مغز شما تحت تأثیر تغییرات در سراسر بدن قرار دارد و هر گونه تغییر در عملکرد یا ساختار مغز میتواند منجر به AMS شود.
نمونههایی از علل احتمالی عبارتند از:
آسیب مغزی: جراحات مغزی، مانند آسیبهای ناشی از ضربه به سر یا تومور، میتوانند بافت را تخریب کرده و عملکرد مغز را مختل کنند.
عفونت: عفونتها میتوانند باعث التهاب در مغز شوند و به تغییرات شیمیایی منجر شوند که تفکر و رفتار را تحت تأثیر قرار میدهد.
افت قند خون (هیپوگلیسمی): هنگامی که قند خون بسیار پایین است، مغز انرژی کافی برای عملکرد ندارد. گیجی، لکنت زبان و کما از تظاهرات جدی AMS در افت قند خون هستند.
کمآبی بدن (Dehydration): سلولهای مغزی به تعادل ظریفی از مایعات و الکترولیتها وابسته هستند. در شرایط کمآبی، عملکرد سلولها به دلیل تغییر در جریان خون و کاهش سیگنالدهی عصبی افت میکند.
سکته مغزی (Stroke): زمانی رخ میدهد که جریان خون به مغز به طور ناگهانی قطع شده و سطح اکسیژن برای بقای سلولهای مغزی بسیار پایین میآید. این میتواند به هر بخشی از مغز، از جمله مناطق مرتبط با تفکر و رفتار آسیب بزند.
شرایط سلامت روان: برخی از بیماریهای زمینهای سلامت روان، مانند اسکیزوفرنی، ممکن است قبل از تشخیص رسمی، خود را با تغییراتی در تفکر و رفتار نشان دهند.
مصرف مواد مخدر و الکل: برخی مواد مانند مواد غیرقانونی، داروها و الکل میتوانند از جریان خون به مغز نفوذ کنند و تعادل شیمیایی را بر هم زده و نحوه عملکرد مغز را تغییر دهند.
عوامل خطر برای وضعیت ذهنی دگرگون شده چیست؟
از آنجا که AMS یک علامت با علل بالقوه متعدد است، پیشبینی اینکه چه کسی در معرض خطر بیشتری برای تجربه آن است دشوار است.
برخی از عواملی که میتوانند شانس شما برای تجربه AMS را افزایش دهند عبارتند از:
سن بالاتر
داشتن سابقه خانوادگی یک بیماری که میتواند باعث AMS شود
ابتلا به هر نوع بیماری پزشکی که میتواند بر جریان خون مغز، اکسیژن، سیگنالدهی شیمیایی، الکترولیتها یا قند خون تأثیر بگذارد
داشتن تشخیص قبلی برای یک بیماری سلامت روان
استرسهای عمده اخیر در زندگی
مصرف یا سوءمصرف مواد
وضعیت ذهنی دگرگون شده چگونه تشخیص داده میشود؟
AMS یک تشخیص رسمی نیست، بلکه یک مشاهده بالینی است که توسط متخصص پزشکی در زمانی که هنوز تشخیص قطعی مشخص نشده است، انجام میشود.
پزشکان با صحبت کردن با شما، اعضای خانواده و افراد نزدیک به شما، وجود AMS را تأیید میکنند. سپس سطح هوشیاری و شناخت شما را با استفاده از ابزارهای غربالگری مانند مقیاس کمای گلاسکو (GCS)، آزمون وضعیت ذهنی مختصر (MMSE) یا روش ارزیابی گیجی (CAM) ارزیابی میکنند. این تستها آگاهی، توجه، حافظه، زبان و مهارتهای استدلال شما را رتبهبندی میکنند.
ارزیابی پزشکی برای AMS احتمالاً شامل آزمایش خون، ادرار و تصویربرداری مانند سیتیاسکن یا امآرآی مغز خواهد بود. همچنین ممکن است معاینه عصبی برای بررسی عملکرد حرکتی، رفلکسها و حواس شما و همچنین غربالگری برای هرگونه نشانهای از ضربه به سر انجام شود.
وضعیت ذهنی دگرگون شده چگونه مدیریت میشود؟
درمان AMS به علت زمینهای آن بستگی دارد. برخی از علل AMS ممکن است راهحلهای سادهای داشته باشند، مانند بازگرداندن آب بدن. برخی دیگر، مانند تومور مغزی، ممکن است به جراحی یا درمان طولانیمدت نیاز داشته باشند.
اگر پزشکان هنوز مطمئن نیستند که چرا AMS را تجربه میکنید، شما را به صورت علامتی درمان میکنند، به این معنی که روی چالشهای فوری، مانند تنظیم علائم حیاتی یا کاهش تب بالا تمرکز خواهند کرد.
ایمنی و راحتی در طول دوره تشخیص در اولویت هستند و درمان اولیه ممکن است بر مراقبت تسکینی متمرکز باشد تا زمانی که علت زمینهای پیدا شود.
اگر هیچ علت فیزیکی شناسایی نشود، پزشک شما ممکن است پیشنهاد دهد که با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید تا علل روانپزشکی رد یا تأیید شوند.
چشمانداز وضعیت ذهنی دگرگون شده چگونه است؟
چشمانداز در AMS بسته به علت، متفاوت است. برای برخی افراد، AMS میتواند به طور کامل برگشتپذیر باشد و عوارض جانبی ماندگاری نداشته باشد. برای برخی دیگر، AMS نشانهای از یک وضعیت مادامالعمر یا جدی است. ممکن است هرگز به طور کامل برطرف نشود، یا ممکن است با گذشت زمان بدتر شود.
AMS میتواند علل زمینهای جدی داشته باشد. اگر بدون درمان بمانند، برخی از آنها میتوانند منجر به ناتوانی مادامالعمر یا حتی مرگ شوند.
جمعبندی
وضعیت ذهنی دگرگون شده، یا AMS، یک مشاهده بالینی است که زمانی انجام میشود که شما مانند همیشه فکر یا رفتار نمیکنید و اغلب با تغییر در سطح آگاهی یا هوشیاری همراه است. پزشکان AMS را با تعیین عملکرد پایه شما و مقایسه آن با عملکرد شما در تستهای عصبی و شناختی مشخص میکنند.
برخی از تظاهرات AMS برگشتپذیر هستند و عوارض سلامتی ماندگاری ایجاد نمیکنند. برخی دیگر میتوانند جدی باشند، به خصوص اگر درمان نشوند، و ممکن است منجر به ناتوانی مادامالعمر یا حتی مرگ شوند.