خوابگردی و حمله خواب (نارکولپسی) دو بیماری کاملاً متفاوت هستند، اما ممکن است گاهی با هم اتفاق بیفتند. برخی اوقات، رفتارهای غیرارادی در حمله خواب میتوانند با علائم خوابگردی اشتباه گرفته شوند.
خوابگردی چیست؟
خوابگردی که با عنوان سَمْنامبولیسم هم شناخته میشود، نوعی پاراسومنیا است. پاراسومنیا به گروهی از اختلالات خواب گفته میشود که با تجربهها و رفتارهای غیرعادی در طول خواب مشخص میشوند. این تجربیات ممکن است شامل رویاها، صحبت کردن در خواب، حرکات فیزیکی یا احساسات شدید در طول چرخه خواب باشند.
از آنجا که خوابگردی در مرحله خواب عمیق بدون حرکات سریع چشم (non-REM) اتفاق میافتد، در راهنمای تشخیص و آماری اختلالات روانی (DSM-5-TR) به عنوان «اختلال بیداری از خواب غیر-REM، نوع خوابگردی» طبقهبندی شده است.
خوابگردی در کودکان شایعتر از بزرگسالان است. تخمین زده میشود که ۱۵ درصد کودکان حداقل یک بار این تجربه را داشتهاند، در حالی که فقط ۲ تا ۴ درصد بزرگسالان با این اختلال زندگی میکنند.
حمله خواب (نارکولپسی) چیست؟
حمله خواب یک اختلال خواب مزمن است و به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
حمله خواب نوع ۱: با کاتاپلکسی و/یا سطح پایین هیپوکرتین همراه است.
حمله خواب نوع ۲: سطح هیپوکرتین طبیعی است و کاتاپلکسی وجود ندارد.
هیپوکرتین مادهای است که توسط هیپوتالاموس تولید میشود و به تنظیم چرخههای خواب و بیداری کمک میکند. کاتاپلکسی به دورههای ضعف ناگهانی عضلات گفته میشود که اغلب با احساسات شدید تحریک میشود.
در حمله خواب، مغز در تنظیم چرخه خواب و بیداری دچار مشکل میشود که این امر منجر به خواب نامنظم و تکهتکه میگردد. از علائم اصلی آن میتوان به خوابآلودگی بیش از حد در طول روز (EDS) و علائم دیگری مانند فلج خواب و کاتاپلکسی اشاره کرد.
تخمین زده میشود از هر ۱۰۰ هزار نفر، حدود ۱۴ نفر به حمله خواب نوع ۱ و ۶۵ نفر به حمله خواب نوع ۲ مبتلا باشند.
آیا خوابگردی در افراد مبتلا به حمله خواب شایع است؟
به نظر نمیرسد خوابگردی در افراد مبتلا به حمله خواب بیشتر از جمعیت عمومی باشد. یک مطالعه در سال ۲۰۲۲ نشان داد که شیوع خوابگردی در افراد مبتلا به حمله خواب و افرادی که این بیماری را ندارند، یکسان است. این یافته نشان میدهد که همپوشانی این دو شرایط ممکن است کاملاً تصادفی باشد.
البته این احتمال وجود دارد که خوابگردی در افراد مبتلا به حمله خواب شایعتر به نظر برسد؛ زیرا گاهی با «رفتارهای خودکار» اشتباه گرفته میشود. رفتارهای خودکار حرکات یا اقداماتی هستند که فرد هنگام به خواب رفتن انجام میدهد، گویی روی «حالت خلبان خودکار» قرار دارد. برای مثال، ممکن است فرد در حالی که نیمهخواب است یا چشمانش بسته است، به راه رفتن یا صحبت کردن ادامه دهد.
هر دو حالت خوابگردی و رفتارهای خودکار میتوانند با فراموشی همراه باشند، به طوری که فرد هیچ خاطرهای از اتفاقات رخداده نداشته باشد.