تهدید روز صفر زیستی با هوش مصنوعی
هوش مصنوعی در سالهای اخیر توانسته به ابزاری قدرتمند در خدمت علم و فناوری تبدیل شود. از کشف داروهای جدید گرفته تا تحلیلهای پیچیده ژنتیکی، این فناوری فرصتهای بزرگی برای بشریت ایجاد کرده است. اما همانطور که هر فناوری میتواند سودمند باشد، در صورت سوءاستفاده نیز خطرات عظیمی به همراه دارد. یکی از تازهترین هشدارها در این زمینه، کشف توانایی هوش مصنوعی برای ایجاد تهدیدهای روز صفر زیستی است؛ تهدیدهایی که پیشتر حتی برای متخصصان هم ناشناخته بودند.
کشف تیم مایکروسافت
تیمی از پژوهشگران مایکروسافت به رهبری اریک هورویتز، دانشمند ارشد این شرکت، در تحقیقات خود نشان دادند که الگوریتمهای پیشرفته هوش مصنوعی میتوانند محدودیتهای موجود در سیستمهای غربالگری DNA را دور بزنند. این سیستمها برای محافظت از بشریت طراحی شدهاند؛ هدف آنها جلوگیری از خرید و تولید توالیهای ژنتیکی خطرناکی است که میتوانند برای ساخت سموم کشنده یا پاتوژنهای مرگبار استفاده شوند.
اما نتایج این تحقیق نشان داد که با استفاده از هوش مصنوعی میتوان تغییرات ظریفی در توالیهای ژنتیکی ایجاد کرد تا از فیلترهای امنیتی عبور کنند. این یعنی، حتی اگر یک سیستم امنیتی بهروز و قدرتمند باشد، باز هم امکان دارد نتواند همه الگوهای دستکاریشده توسط هوش مصنوعی را شناسایی کند.
چرا این موضوع مهم است؟
این کشف نشان میدهد که امنیت زیستی دیگر تنها به تجهیزات آزمایشگاهی محدود نمیشود، بلکه به شدت به نرمافزارها و الگوریتمهای هوشمند نیز وابسته است. در واقع، اگرچه سیستمهای غربالگری DNA تاکنون یکی از سدهای مهم برای جلوگیری از دسترسی افراد غیرمجاز به توالیهای خطرناک بودند، اما حالا مشخص شده که این سد هم میتواند شکسته شود.
به بیان دیگر، هوش مصنوعی میتواند به هکرهای زیستی این امکان را بدهد که نسخههای جدیدی از توالیها را طراحی کنند؛ نسخههایی که ظاهراً بیخطر به نظر میرسند، اما در عمل قابلیت تبدیل شدن به عوامل بیماریزا یا ترکیبات سمی را دارند.
راهکارهای پیشنهادی
برای مقابله با این تهدید نوظهور، محققان چند راهکار را پیشنهاد میکنند:
توسعه سیستمهای غربالگری پیشرفتهتر که نهتنها توالیهای ژنتیکی، بلکه الگوهای طراحیشده توسط هوش مصنوعی را هم شناسایی کنند.
ایجاد قوانین بینالمللی سختگیرانه برای کنترل دسترسی به فناوریهای مرتبط با طراحی ژنتیکی.
همکاری گسترده میان دولتها، دانشگاهها و شرکتهای خصوصی برای ایجاد چارچوبی جهانی در حوزه امنیت زیستی.
آموزش و آگاهیبخشی به پژوهشگران و دانشجویان علوم زیستی درباره خطرات استفاده نادرست از هوش مصنوعی.
آیندهای پر از فرصت و تهدید
یافتههای این پژوهش یک پیام روشن دارند: همانطور که هوش مصنوعی میتواند روند کشف داروها، درمان بیماریها و توسعه فناوریهای نوین را سرعت ببخشد، در صورت نبود نظارت و چارچوبهای قوی، میتواند به ابزاری خطرناک در دست افراد سودجو تبدیل شود. آینده زیستفناوری سرشار از فرصتهاست، اما تنها زمانی میتوان از این فرصتها بهرهمند شد که تهدیدهای آن نیز جدی گرفته شوند و برای مقابله با آنها از همین امروز برنامهریزی شود.