احتمالاً برای بسیاری از افراد این پرسش پیش میآید که مهرالمسمی چیست و شرایط صحت آن چگونه است؟ بهطورکلی، مهریه به مبلغی اطلاق میشود که پس از جاریشدن خطبه نکاح، زن حق دریافت آن را پیدا میکند. مهریه انواع مختلفی دارد، از جمله مهرالمتعه، مهرالمثل و مهرالمسمی.
در این مقاله قصد داریم به بررسی دقیقتری از مهرالمسمی و شرایط لازم برای صحت آن بپردازیم. دعوت میکنیم تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.
معنی لغوی مهرالمسمی
مهرالمسمی به معنای “مهریهای است که به طور مشخص و معین تعیین شده” است. این واژه از دو بخش تشکیل شده است: “مهر” که در زبان عربی به معنای “هدیه” یا “پاداش” است و به مبلغی اطلاق میشود که مرد در هنگام نکاح به زن پرداخت میکند؛ و “مسمی” که به معنای “مشخص” یا “معین” است و به چیزی اشاره دارد که به طور دقیق تعیین شده است؛ بنابراین، مهرالمسمی به مبلغی اشاره دارد که در عقد نکاح به طور واضح ذکر میشود و زن حق دریافت آن را پس از جاریشدن عقد پیدا میکند.
تعریف حقوقی مهرالمسمی
مهرالمسمی به مبلغی اطلاق میشود که در عقد نکاح به طور مشخص و معین توسط طرفین تعیین میشود. این نوع مهریه بهعنوان حق مالی زن در نظر گرفته میشود و زن بهمحض جاریشدن عقد، حق دریافت آن را پیدا میکند. مهرالمسمی باید به طور دقیق مشخص و معین باشد و درصورتیکه مبلغ آن تعیین نشود، ممکن است به مهرالمثل یا مهرالمتعه ارجاع داده شود.
ویژگیهای حقوقی مهرالمسمی شامل مشخصبودن مبلغ در قرارداد نکاح، قابلیت مطالبه آن توسط زن پس از عقد، و عدم امکان تغییر مبلغ بدون توافق طرفین است. این ویژگیها مهرالمسمی را به یکی از اجزای مهم عقد نکاح تبدیل میکند و حقوق و مسئولیتهای مالی طرفین را بهخوبی مشخص میسازد.
مهرالمسمی چه تفاوتی با سایر انواع مهریه دارد؟
مهرالمسمی بهعنوان نوعی مهریه، تفاوتهای مشخصی با سایر انواع مهریه دارد. در واقع، مهرالمسمی مبلغی است که به طور دقیق و مشخص در زمان عقد نکاح تعیین میشود. برخلاف مهرالمتعه که ممکن است مبلغ آن به توافق طرفین وابسته باشد و بهصورت دقیق تعیین نشود، مهریه مهرالمسمی از ابتدا مشخص است. همچنین، مهرالمثل به معیارهای اجتماعی و عرف جامعه بستگی دارد و معمولا بهصورت تقریبی تعیین میشود.
یکی از ویژگیهای مهم مهرالمسمی این است که پس از تعیین، تغییر آن بهراحتی ممکن نیست و برای تغییر آن نیاز به توافق طرفین یا شرایط خاصی است. در مقابل، مهرالمتعه و مهرالمثل ممکن است در برخی شرایط بهراحتی تغییر کنند یا توافق جدیدی درباره آنها صورت گیرد.
از نظر حقوق و مسئولیتها، زن به محض جاری شدن عقد حق دریافت مهرالمسمی را پیدا میکند، درحالیکه حق دریافت مهرالمتعه وابسته به شرایط قرارداد است و مهرالمثل نیز بستگی به شرایط اجتماعی و اقتصادی دارد. این تفاوتها اهمیت و کارکردهای مختلف مهرها در روابط زناشویی را نشان میدهد.
انواع مهرالمسمی
مهرالمسمی بهطورکلی به دو نوع اصلی تقسیم میشود: مهر عندالاستطاعه و مهر عندالمطالبه. در ادامه به توضیح هر یک از این انواع میپردازیم:
- مهر عندالاستطاعه: مهر عندالاستطاعه به مهری اطلاق میشود که پرداخت آن به توان مالی شوهر وابسته است. بهعبارتدیگر، شوهر تنها زمانی موظف به پرداخت مهریه است که از نظر مالی توانایی داشته باشد. شوهر باید توان مالی کافی برای پرداخت مهر را داشته باشد. در صورتی که شوهر به دلیل عدم استطاعت مالی قادر به پرداخت مهر نباشد، زن نمیتواند او را به پرداخت مهر مجبور کند. این نوع مهر معمولا در عقود موقت یا در شرایط خاص تعیین میشود.
- مهر عندالمطالبه: مهر عندالمطالبه به مهری گفته میشود که زن میتواند هر زمان که بخواهد، آن را از شوهر مطالبه کند و شوهر موظف به پرداخت آن است. زن حق دارد بلافاصله پس از جاریشدن عقد، مهریه را مطالبه کند. عدم پرداخت مهر در این نوع میتواند عواقب قانونی برای شوهر به همراه داشته باشد، از جمله امکان شکایت و درخواست اجرای حکم. این نوع مهر معمولا در عقود دائم و بهعنوان حق قانونی زن در نظر گرفته میشود.
این دو نوع مهرالمسمی به طور مشخص به شرایط مالی و توانایی پرداخت شوهر و همچنین به حق زن در مطالبه مهریه وابستهاند.
مهرالمسمی تا چه حد قابل مطالبه است؟
همانطور که در ابتدای مقاله از بلاگ حقوقی ذکر شد، بر اساس ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی جمهوری اسلامی، زوجین میتوانند به توافق یکدیگر میزان مهریه را تعیین کنند. به این ترتیب، قانون مقدار مشخصی برای مهرالمسمی تعیین نکرده و این مسئولیت را به خود زوجین واگذار کرده است.
با این حال، طبق ماده ۲۲ قانون حمایت از خانواده، اگر مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه بهار آزادی تعیین شود و شوهر از نظر مالی قادر به پرداخت آن نباشد، او تنها موظف به پرداخت ۱۱۰ سکه به زوجه خواهد بود. اما درصورتیکه مشخص شود شوهر توانایی مالی برای پرداخت مبلغ بیشتری از ۱۱۰ سکه را دارد، باید کل مهریه را پرداخت کند.
شرایط صحت مهرالمسمی
شرایط صحت مهرالمسمی به شرح زیر است:
- داشتن منفعت معقول و مشروع: مهرالمسمی باید دارای منفعتی باشد که از نظر شرعی و قانونی مشروع باشد و بهنوعی به تامین نیازهای زن کمک کند.
- دارای عین مشخص و معین باشد: مهریه باید به طور مشخص و معین تعیین شده باشد، بهطوریکه طرفین بهوضوح بدانند که چه چیزی بهعنوان مهر در نظر گرفته شده است.
- معلوم و معین باشد: مبلغ یا نوع مهریه باید به طور واضح و شفاف تعیین شود تا هیچ ابهامی در آن وجود نداشته باشد.
- امکان خرید و فروش آن وجود داشته باشد: مهریه باید بهگونهای باشد که قابلیت خرید و فروش داشته باشد و بازار آن وجود داشته باشد.
- قابلیت تملک را داشته باشد: مهرالمسمی باید قابلیت تملک و انتقال به زن را داشته باشد، به این معنی که شوهر باید مالک آن باشد یا قدرت انتقال آن را داشته باشد.
- نوع، اندازه و جنس مشخص باشد: ویژگیهایی مانند نوع، اندازه و جنس مهریه باید به طور دقیق تعریف شده باشد تا طرفین بهخوبی از شرایط آن آگاه باشند.
این شرایط به تضمین صحت و اعتبار مهرالمسمی کمک میکند و حقوق طرفین را در عقد نکاح مشخص میسازد.
مطالبه مهرالمسمی
مطالبه مهرالمسمی فرایندی قانونی و حقوقی است که به طور معمول به کمک وکیل خانواده به این شکل انجام میشود:
ابتدا، زن باید از حق خود در مطالبه مهرالمسمی آگاه باشد و از مبلغ و شرایط آن مطلع باشد. این اطلاعات معمولا در زمان عقد نکاح مشخص میشود. سپس، زن میتواند به طور مستقیم به شوهر مراجعه کرده و درخواست پرداخت مهرالمسمی را مطرح کند. این درخواست میتواند بهصورت غیررسمی یا از طریق ارسال یک اظهارنامه رسمی باشد.
درصورتیکه شوهر به درخواستها پاسخ ندهد یا پرداخت را انجام ندهد، زن میتواند یک اظهارنامه رسمی به شوهر ارسال کند که در آن درخواست مشخص پرداخت مهریه و ذکر مبالغ و شرایط آورده شده باشد. اگر همچنان شوهر اقدام نکند، زن میتواند به دادگاه مراجعه کرده و درخواست صدور حکم برای پرداخت مهرالمسمی را مطرح کند.
در دادگاه، زن باید دادخواست خود را به همراه مستندات لازم، مانند عقدنامه و شواهد عدم پرداخت مهر، تقدیم کند. پس از بررسیهای لازم، دادگاه ممکن است حکمی به نفع زن صادر کند که شوهر را ملزم به پرداخت مهرالمسمی کند. در صورت صدور حکم، زن میتواند از طریق مراجع قانونی اقدام به اجرای حکم کند که ممکن است شامل توقیف اموال شوهر یا اقدامات دیگر باشد.
در این مراحل، مشاوره حقوقی مهریه میتواند به زن کمک کند تا فرآیند را بهخوبی مدیریت کرده و حقوق خود را به طور موثر مطالبه نماید.
مهرالمسمی در صورت عدم پرداخت چه عواقبی دارد؟
مهرالمسمی در صورت عدم پرداخت میتواند عواقب قانونی و اجتماعی متعددی به همراه داشته باشد. نخست، زن حق دارد مهرالمسمی خود را از شوهر مطالبه کند و در صورت عدم پرداخت، میتواند به مراجع قضایی مراجعه و درخواست صدور حکم برای پرداخت مهریه را مطرح کند.
علاوه بر این، در برخی کشورها، عدم پرداخت مهرالمسمی ممکن است منجر به حبس شوهر شود. اگر زن بتواند ثابت کند که شوهر مهریه را پرداخت نکرده است، ممکن است شوهر به حبس محکوم گردد. همچنین، مهرالمسمی بهعنوان یک دین مالی شناخته میشود و عدم پرداخت آن میتواند به توقیف اموال شوهر و اقدامات اجرایی منجر شود.
از نظر اجتماعی، عدم پرداخت مهریه میتواند به ایجاد تنش در روابط زوجین و مشکلات خانوادگی و اجتماعی منجر شود. همچنین، در صورت وقوع طلاق، این موضوع ممکن است بر شروط طلاق و تقسیم داراییها تأثیر بگذارد.
این عواقب نشاندهنده اهمیت مهرالمسمی بهعنوان یک حق قانونی برای زنان و الزامات مالی شوهران است.