ام‌اس و عصب بینایی؛ از اولین جرقه‌های دوبینی تا بازگشت کامل بینایی

تاری ناگهانی دید، دوبینی یا درد در پشت چشم ممکن است نشانه‌ای از آغاز درگیری عصب بینایی باشد. برای بسیاری از افراد، این نشانه‌ها نخستین جرقه‌های آشکار شدن بیماری ام‌اس است. ارتباط بین ام‌اس و عصب بینایی از مهم‌ترین مباحث پزشکی در حوزه مغز و اعصاب است؛ زیرا چشم یکی از نخستین عضوهایی است که ممکن است به‌دنبال التهاب ناشی از ام‌اس دچار درگیری ‌شود و تغییر در بینایی، زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود. اختلال در بینایی از علائم شایع ام‌اس و یکی از اولین علائمی است که بیماران برای درمان آن به پزشک مراجعه می‌کنند؛ زیرا سایر علائم ممکن است نادیده گرفته شود. در این مطلب درباره ارتباط بین ام‌اس و عصب بینایی، دلایل بروز تاری دید در ام‌اس و راه‌های مراقبت از بینایی صحبت می‌کنیم.

انواع علائم ناشی از درگیری بینایی در بیماری ام‌اس عبارت‌اند از:

• حرکات غیرارادی و سریع چشم‌ها
• درد هنگام حرکت چشم‌ها
• کاهش دید رنگی چشم
• دوبینی
• گیجی
• تاری دید
• سرگیجه
• از دست دادن بینایی

علت بروز علائم بینایی در بیماران مبتلا به ام‌اس:

• تأثیرات بیماری ام‌اس بر مغز
• تأثیرات بیماری ام‌اس بر اعصاب بینایی
• عوارض جانبی احتمالی برخی داروهای مورد استفاده در درمان ام‌اس

التهاب عصب بینایی چگونه رخ می‌دهد؟

در بیماری ام‌اس، سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به پوشش محافظ رشته‌های عصبی، یعنی غلاف میلین، حمله می‌کند. وقتی این حمله در محل عصب بینایی باشد، پیام‌های دیداری از چشم به مغز درست منتقل نمی‌شوند و نشانه‌هایی مانند موارد زیر ظاهر می‌شود:

• تاری دید
• کاهش دید رنگی (مخصوصاً رنگ قرمز)
• درد هنگام حرکت چشم
• لکه تیره در مرکز میدان دید

این التهاب معمولاً در یک چشم اتفاق می‌افتد و در بیشتر بیماران طی چند روز تا چند هفته شدت می‌گیرد. بسیاری از بیماران ام‌اس در طول بیماری حداقل یک اپیزود التهاب عصب بینایی را تجربه می‌کنند و برای بسیاری، این رویداد نخستین نشانه بیماری است.

احساس تاری دید در ام‌اس چگونه است؟

بیشتر بیماران از تصویر مبهم، رنگ‌های بی‌جان یا نقطه‌ای تار در مرکز میدان دید شکایت دارند. در بعضی موارد، هنگام حرکت چشم‌ها درد عمیقی در پشت کره چشم احساس می‌شود که ممکن است با کاهش دید رنگی همراه باشد.

شدت تاری دید در افراد مبتلا به ام‌اس متفاوت است. در برخی افراد فقط وضوح تصویر کاهش می‌یابد و در برخی دیگر ممکن است برای مدتی دید یک چشم به‌طور کامل از بین برود. این حالت معمولاً در عرض چند هفته به‌تدریج بهتر می‌شود.

نکته: گرما و تب تشدیدکننده علائم هستند. بیماران معمولاً با خنک کردن بدن، استفاده از کمپرس سرد یا استراحت در محیط خنک بهبود موقت را تجربه می‌کنند. کنترل دمای بدن و پرهیز از فعالیت شدید در هوای گرم نیز به کاهش علائم کمک می‌کند.

دوبینی و حرکات غیرارادی چشم

گاهی ام‌اس بخش‌هایی از ساقه مغز را که مسئول هماهنگی حرکات چشم هستند، درگیر می‌کند. این درگیری ممکن است منجر به بروز دو مشکل مهم شود:

• دوبینی (دیپلوپیا): دیدن اشیای دوتایی که باعث سردرگمی و سرگیجه می‌شود.
• حرکات غیرارادی چشم‌ها (نیستاگموس): حرکات ریتمیک و کنترل‌ناپذیر چشم که وضوح دید را کم می‌کند.

برای کنترل موقت دوبینی، پزشک ممکن است از پچ چشمی یا عینک با عدسی منشوری استفاده کند. این وسایل درمان قطعی نیستند، اما کمک می‌کنند بیمار در دوران التهاب بتواند فعالیت‌های روزانه را راحت‌تر انجام دهد. درصورت تداوم علائم یا بروز مشکلات حرکتی چشم، مشورت با تیم درمانی ضروری است.

درمان التهاب عصب بینایی در ام‌اس

در بیشتر بیماران، التهاب عصب بینایی به‌مرور و بدون درمان خاصی برطرف می‌شود، اما در موارد شدید پزشک درمان دارویی را شروع می‌کند. در ادامه، بعضی از روش‌های درمانی را که برای کنترل التهاب و بازگشت بینایی به‌کار می‌رود، مرور می‌کنیم.

1.     تزریق استروئید

اولین خط درمان، تزریق وریدی داروهای استروئیدی است که التهاب را کاهش می‌دهند و روند بازگشت بینایی را سرعت می‌بخشند. این داروها با مهار پاسخ ایمنی بدن، از آسیب بیشتر به عصب بینایی جلوگیری می‌کنند.

تزریق معمولاً طی چند روز متوالی در بیمارستان یا مرکز درمانی انجام می‌شود و بیمار باید در این مدت تحت پایش باشد. گاهی پس از پایان تزریق وریدی، پزشک برای مدت کوتاهی کورتیکواستروئیدهای خوراکی تجویز می‌کند تا اثر درمانی پایدار بماند.

2.     داروهای تعدیل‌کننده بیماری، مانند اُکرلیزومب

داروهایی مانند اُکرلیزومب (زاکرل) برای کنترل طولانی‌مدت ام‌اس به کار می‌روند. این داروها درمان «حاد» التهاب عصب بینایی نیستند، اما با کاهش فعالیت بیماری در طولانی‌مدت، احتمال بروز حملات جدید و پیشرفت بیماری را کم می‌کنند. شروع یا ادامه این داروها باید زیر نظر متخصص مغز و اعصاب باشد.

3.     درمان‌های مکمل

در بعضی بیماران، روش‌هایی مانند تزریق ایمونوگلوبولین وریدی (IVIG)، تعویض پلاسما (PLEX) یا مصرف مکمل‌های ویتامین 12B و فولیک اسید برای ترمیم عصب بینایی تجویز می‌شود. این درمان‌ها معمولاً زمانی انجام می‌شود که پاسخ به استروئیدها کافی نباشد یا بیمار دچار کمبود ویتامین باشد.

پیشگیری از تشدید مشکلات دید در ام‌اس

برای کاهش احتمال بازگشت علائم و حفظ سلامت بینایی، رعایت چند نکته‌ کاربردی اهمیت زیادی دارد. اجرای این توصیه‌ها به کنترل التهاب عصب چشم و کاهش شدت تاری دید در ام‌اس کمک می‌کند.

1. استراحت منظم چشم‌ها هنگام کار طولانی با صفحه‌ نمایش
2. شناسایی محرک‌های تشدیدکننده مشکلات بیماری، مانند:

گرما: اجتناب از گرما، تب و فعالیت شدید در محیط‌های گرم، نوشیدن آب کافی برای کنترل دمای بدن (توجه داشته باشید که سرما نیز ممکن است تشدیدکننده علائم اسپاسم ناشی از بیماری ام‌اس باشد.)

استرس و اضطراب: رهایی از استرس‌های روزمره با استفاده از روش‌های مختلف، مانند یوگا

کم‌خوابی و خستگی: این موارد نیز باعث تشدید مشکلات بینایی در افراد مبتلا به ام‌اس می‌شوند.

1. معاینه منظم چشم توسط متخصص مغز و اعصاب یا چشم‌پزشک
2. مصرف منظم داروها طبق دستور پزشک و پرهیز از قطع خودسرانه درمان

مشکلات بینایی در ام‌اس و راه‌های کنترل آن

اگرچه تاری دید در ام‌اس برای بسیاری از بیماران تجربه‌ای نگران‌کننده است، بیشتر افراد پس از درمان یا با گذشت زمان، دید طبیعی خود را دوباره به‌دست می‌آورند. برای جبران کاهش خفیف دید رنگی یا وضوح تصویر، پزشکان گاهی از ابزارها یا روش‌های زیر استفاده می‌کنند:

• استفاده از عینک‌های منشوری برای اصلاح زاویه دید
• به‌کارگیری فیلترهای رنگی برای بهبود درک رنگ‌ها
• انجام تمرین‌های بینایی برای تقویت هماهنگی چشم‌ها

در مورد حرکات غیرارادی چشم نیز، مغز به‌مرور سازگار می‌شود و تصاویر را دوباره به‌صورت طبیعی دریافت می‌کند.

آیا تاری دید در ام‌اس برگشت‌پذیر است؟

از دست دادن بینایی ثانویه ناشی از التهاب نورون‌های عصب بینایی در بیماران مبتلا به ام‌اس یکی از علائم شایع این بیماری است. این اختلال معمولاً موقت است و پس از چند هفته تا چند ماه به‌طور کامل یا نسبی بهبود می‌یابد. تحقیقات نشان داده است درمان سریع التهاب عصب بینایی، احتمال بازگشت کامل بینایی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. بیمارانی که بلافاصله پس از بروز تاری دید در ام‌اس به پزشک مراجعه می‌کنند، معمولاً در مدت کوتاهی بهبود قابل ‌توجهی دارند. ادامه درمان و پیگیری منظم وضعیت چشم، مانع از آسیب دائمی عصب بینایی می‌شود. همچنین کنترل عوامل محرک مانند استرس، گرما و خستگی، نقش زیادی در پیشگیری از عود علائم دارد.

جمع‌بندی

مشکلات بینایی در ام‌اس، از التهاب عصب چشم تا دوبینی و تاری دید، نیاز به پیگیری و درمان فوری دارد. تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع التهاب عصب بینایی، از آسیب دائمی جلوگیری می‌کند و احتمال بهبودی را افزایش می‌دهد. کارشناسان ارکیدلایف با ارائه خدمات پشتیبانی تلفنی شبانه‌روزی، در زمینه‌های زیر همراه بیماران عزیز هستند:

آگاهی‌بخشی درباره محصولات و نحوه مصرف صحیح آن‌ها

راهنمایی بیماران در خصوص قیمت و نحوه تهیه محصولات

ارائه مشاوره بیمه‌ای برای آغاز و ادامه روند درمان

ارکیدلایف با تکیه بر تجربه و دانش روز، پس از تجویز دارو توسط پزشک، همواره در کنار بیماران باقی می‌ماند و آن‌ها را تا انتهای مسیر درمان همراهی می‌کند.

منابع

https://overcomingms.org/about-multiple-sclerosis/symptoms-ms/eye-and-vision

https://www.mssociety.org.uk/about-ms/signs-and-symptoms/eyes-and-sight