اختلال عاطفی فصلی (SAD) نوعی از افسردگی است که در ماههای تاریکتر و سردتر سال رخ میدهد. افراد مبتلا به اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) ممکن است بیشتر در معرض تجربه این وضعیت باشند.
اگر ADHD دارید، شاید متوجه احساس کندی یا غم و اندوه عمومی در ماههای سردتر شده باشید. در حالی که کمی بدحالی در زمستان طبیعی است، این احساسات ممکن است نشانههای SAD باشند.
علائم SAD
سایر علائم این اختلال میتوانند شامل موارد زیر باشند:
مشکل در به خواب رفتن یا بیدار شدن
کاهش انگیزه
اجتناب از رویدادهای اجتماعی
احساس تحریکپذیری، دلخوری، افسردگی، اضطراب یا ناامیدی
اگر چنین احساسی دارید، تنها نیستید: تا ۳۰ درصد از افراد مبتلا به ADHD ممکن است این وضعیت را تجربه کنند، که زنان بیشتر از مردان در معرض خطر هستند.
تأثیر فصول بر ADHD و SAD
یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ نشان داد که افراد مبتلا به ADHD ممکن است بیشتر در معرض تجربه تغییرات خلقی بر اساس فصول باشند. همچنین این مطالعه حاکی از آن است که الگوهای خواب و وزن بدن نیز میتواند به صورت فصلی تغییر کند.
با این حال، تغییر فصول میتواند بر علائم ADHD شما نیز تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، ممکن است در ماههای سردتر، علائم عدم توجه در شما تشدید شود.
با کوتاهتر شدن روزها، ممکن است کمتر در معرض نور طبیعی قرار بگیرید. این میتواند ریتم شبانهروزی شما را مختل کند و به نوبه خود منجر به کاهش تمرکز و حافظه شود. اگر ADHD دارید، ممکن است از قبل در به خواب رفتن یا حفظ خواب مشکل داشته باشید و این لایه اضافی از تغییر فصول میتواند وضعیت را تشدید کند.
علاوه بر این، SAD میتواند بر سطح سروتونین بدن نیز تأثیر بگذارد. سطوح پایینتر سروتونین ممکن است با افزایش علائم ADHD مرتبط باشد.
راههای کمک و درمان
اگر علائم SAD را تجربه میکنید، با فردی که درمان ADHD شما را مدیریت میکند (مانند رواندرمانگر یا روانپزشک) صحبت کنید. آنها میتوانند ارزیابی کنند که آیا درمان ADHD شما همچنان مؤثر است و در صورت نیاز، درمان SAD را تجویز کنند.
نوردرمانی (Light Therapy)
یکی از روشهای درمان SAD نوردرمانی است. این روش شامل استفاده از یک جعبه یا لامپ نوری مخصوص است. کافی است هر روز صبح به مدت ۳۰ دقیقه جلوی جعبه بنشینید. قبل از شروع نوردرمانی، با پزشک خود مشورت کنید و حتماً توصیههای او را برای استفاده از جعبه نوری دنبال کنید. استفاده بیش از حد قبل از آمادگی میتواند منجر به عوارض جانبی مانند سردرد شود. برای مؤثرتر بودن، نوردرمانی باید در اوایل پاییز آغاز شود.
سایر گزینهها و اصلاح سبک زندگی
علاوه بر نوردرمانی، جایگزینهای دیگری نیز برای SAD وجود دارد، از جمله تغییرات سبک زندگی که میتوانید خودتان انجام دهید:
ورزش منظم: اگرچه تحقیقات در مورد ورزش در SAD محدود است، اما مؤثر بوده است. علاوه بر این، ورزش میتواند علائم ADHD را بهبود بخشد. توصیه میشود بزرگسالان روزانه ۳۰ دقیقه ورزش کنند، اما حتی ۱۰ دقیقه ورزش نیز میتواند مفید باشد.
گذراندن وقت بیشتر در فضای باز: سعی کنید تا حد امکان از نور خورشید طبیعی بهرهمند شوید. یک پیادهروی کوتاه در فضای باز هنگام ناهار میتواند کمککننده باشد.
به حداکثر رساندن نور طبیعی در داخل خانه: اجازه دهید تا جای ممکن نور طبیعی به فضاهای شما وارد شود. برای کار کردن نزدیک پنجره بنشینید.
داشتن رژیم غذایی متعادل: روی میوهها و سبزیجات تمرکز کنید.
محدود کردن یا حذف الکل و سایر مواد: الکل و سایر مواد میتوانند اثر افسردگی بر سیستم عصبی داشته باشند.
علاوه بر این، اگر برای شما داروهای ضدافسردگی تجویز شده است، میتوانید با پزشک خود در مورد افزایش دوز در ماههای سردتر صحبت کنید. بسیار مهم است که این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید و هرگز خودسرانه دوز دارو را تنظیم نکنید.
در صورت بحران
اگر شما یا کسی که میشناسید در بحران است و به خودکشی یا خودآزاری فکر میکند، لطفاً به دنبال حمایت باشید. در ایران، میتوانید با اورژانس اجتماعی (۱۲۳)، یا خطوط مشاوره روانپزشکی و روانشناسی تماس بگیرید.
خلاصه
اگر ADHD دارید، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلال عاطفی فصلی (SAD) باشید. این وضعیت میتواند به صورت احساس دلخوری، تحریکپذیری و خستگی بیشتر در طول ماههای زمستان، در کنار سایر علائم، ظاهر شود.
برخی از روشهای درمانی SAD شامل نوردرمانی و سایر اصلاحات سبک زندگی، مانند ورزش منظم و به حداکثر رساندن نور طبیعی در فضای زندگی شما، هستند.